Przymusowe leczenie alkoholizmu – jak działa zobowiązanie do leczenia odwykowego krok po kroku

Czym naprawdę jest „przymusowe leczenie" alkoholika

W codziennej mowie często słyszymy o przymusowym leczeniu alkoholizmu, jakby można było zabrać uzależnionego do ośrodka wbrew jego woli. Tak to nie działa. Zasadą w Polsce jest dobrowolność leczenia, a przymus może nałożyć wyłącznie sąd. Dawna ustawa o zwalczaniu alkoholizmu, na podstawie której wcześniej kierowano ludzi na leczenie, przestała obowiązywać w 1982 roku. Dziś mówi się o zobowiązaniu do leczenia odwykowego, które ma ściśle określone warunki.

Warto wiedzieć, że placówki odwykowe nie są aresztami. Osoba zobowiązana przez sąd nie trafia na oddział zamknięty i nie jest zamykana na klucz. Przymus polega na obowiązku podjęcia terapii, a nie na pozbawieniu wolności.

Kiedy sąd może zobowiązać do leczenia odwykowego

Do uruchomienia procedury muszą wystąpić jednocześnie dwie rzeczy:

1. Uzależnienie od alkoholu, potwierdzone przez biegłych.
2. Co najmniej jedna szkoda dla otoczenia: rozkład życia rodzinnego, demoralizacja małoletnich, uchylanie się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny albo systematyczne zakłócanie spokoju lub porządku publicznego.

To bardzo ważne zastrzeżenie. Procedura nie rusza dlatego, że ktoś pije za dużo ani dlatego, że jest chory. Rusza dlatego, że jego picie wyrządza krzywdę innym. Jeśli osoba pije, ale utrzymuje rodzinę i nikomu nie zagraża, komisja nie ma podstawy, by kierować sprawę do sądu.

Jak złożyć wniosek do GKRPA

Zawiadomienie trafia do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych właściwej dla miejsca zamieszkania lub pobytu osoby pijącej. Złożenie wniosku bezpośrednio do sądu nie ma sensu, bo sąd odeśle go do komisji jako instytucji uprawnionej.

Wniosek może złożyć każdy: partner, dziecko, sąsiad, a także instytucja, na przykład policja, ośrodek pomocy społecznej czy szkoła. Nie ma sztywnego formularza. Można go złożyć pisemnie, mailowo lub ustnie do protokołu, a wzór często znajduje się na stronie urzędu gminy. Im konkretniejszy opis, tym lepiej. Warto zawrzeć:

• sposób picia, na przykład picie niemal codziennie, kilkudniowe ciągi, ukrywanie alkoholu,
• zachowanie po alkoholu i jego wpływ na rodzinę, w tym informację, czy świadkami są dzieci,
• brak udziału w utrzymaniu domu, zaległe rachunki, pieniądze wydawane na alkohol,
• dane osób, które mogą potwierdzić sytuację, oraz dokumenty, które to wspierają.

Pamiętaj, że gdy sprawa trafi do sądu, osoba zobowiązywana ma wgląd w materiały postępowania. Poufność wnioskodawcy nie jest gwarantowana.

Etapy procedury od wniosku do postanowienia sądu

1. Rozmowa z wnioskodawcą i zebranie materiałów, takich jak notatki, zgłoszenia na policję czy opinie.
2. Zaproszenie osoby pijącej na rozmowę w komisji. Komisja wysyła zaproszenie dwa lub trzy razy, a niestawienie się nie zatrzymuje sprawy.
3. Badanie przez biegłych: lekarza psychiatrę wspólnie z psychologiem albo specjalistą psychoterapii uzależnień.
4. Wniosek do sądu rejonowego, jeśli osoba nie zgadza się na dobrowolne leczenie, a materiał wskazuje na uzależnienie i szkody dla innych.
5. Rozprawa, która powinna odbyć się nie później niż miesiąc od wpłynięcia wniosku, i postanowienie sądu.
6. Apelacja. Przysługuje osobie zobowiązanej oraz komisji, ale nie wnioskodawcy.

Jeśli osoba nie stawia się na badanie albo na rozprawę bez usprawiedliwienia, sąd może zarządzić doprowadzenie jej przez policję.

Jak wygląda leczenie po wyroku

Zobowiązanie trwa tak długo, jak wymaga cel leczenia, ale nie dłużej niż dwa lata od uprawomocnienia się postanowienia. Sąd może też ustanowić nadzór kuratora. Zwykle terapia zaczyna się w placówce ambulatoryjnej. Jeśli leczenie nie przebiega prawidłowo, placówka może wnioskować do sądu o zmianę trybu na stacjonarny.

Trzeba też szczerze powiedzieć o skuteczności. Z danych PARPA wynika, że nieco ponad połowa zobowiązanych w ogóle rozpoczyna leczenie, a co druga z nich kończy podstawowy program. Zdarzają się przypadki, w których procedura dała efekt i abstynencję, często po załamaniu się dotychczasowego życia. Terapia bez własnej motywacji pacjenta idzie jednak znacznie trudniej.

A co z przyjęciem do szpitala psychiatrycznego bez zgody

To odrębna ścieżka i nie należy jej mylić z zobowiązaniem do leczenia odwykowego. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody dotyczy osób chorych psychicznie, których zachowanie bezpośrednio zagraża ich życiu lub życiu i zdrowiu innych. Decyzję o jego zasadności bada sąd. Samo nadużywanie alkoholu nie jest podstawą takiego przyjęcia. W przypadku narkotyków procedura zobowiązania do leczenia odwykowego z ustawy alkoholowej nie ma zastosowania, a przymusowe leczenie bywa możliwe dopiero wtedy, gdy uzależnienie doprowadziło do choroby psychicznej.

Co możesz zrobić, zanim sprawa trafi do sądu

Procedura trwa miesiącami, a sytuacja w domu bywa dramatyczna. W tym czasie warto zrobić kilka rzeczy:

• Porozmawiaj w trzeźwym momencie. Naciski i kontrola zazwyczaj nie działają, za to rozmowa po konkretnym kryzysie, na przykład po utracie pracy czy awanturze, bywa przełomem. Więcej wskazówek znajdziesz w poradniku jak pomóc osobie uzależnionej.
• Zadbaj o siebie i dzieci. Życie obok uzależnionego wyczerpuje. Pomocą dla bliskich jest terapia dla współuzależnionych.
• Dokumentuj. Zapisuj daty zdarzeń, zgłoszenia na policję, wiadomości. Przydadzą się, jeśli wniosek do komisji będzie potrzebny.
• Nie ignoruj przemocy. Gdy ktoś jest zagrożony, dzwoń na 112.
• Zostaw otwartą drogę do dobrowolnego leczenia. Osoba, która sama powie „chcę przestać", może zacząć od razu.

Dobrowolne leczenie bywa szybsze niż sąd

Jeśli uzależniony zgodzi się na pomoc, nie trzeba czekać na komisję ani biegłych. W Clinica Inventiva przyjmujemy pacjentów całą dobę, 7 dni w tygodniu, bez skierowania. Gdy po alkoholu pojawiają się objawy odstawienne, zaczynamy od detoksu alkoholowego pod nadzorem lekarzy, a następnie możliwe jest dalsze leczenie alkoholizmu w tym samym miejscu. Zmotywowany pacjent ma zwykle większe szanse na trwałą abstynencję niż osoba, która trafia na terapię wyłącznie z nakazu.

Najczęstsze pytania

Czy rodzina może wysłać alkoholika na przymusowe leczenie wbrew jego woli?

Rodzina może złożyć wniosek do GKRPA, ale o zobowiązaniu do leczenia decyduje sąd po badaniu przez biegłych. Warunkiem jest nie tylko uzależnienie, lecz także szkody dla innych osób.

Ile trwa procedura zobowiązania do leczenia odwykowego?

Czas zależy od gminy i od terminów badań biegłych. Sama rozprawa powinna odbyć się w ciągu miesiąca od wpłynięcia wniosku do sądu, ale cała droga od zgłoszenia do komisji bywa dłuższa. Warto zapytać w swojej komisji o realne terminy.

Czy można złożyć wniosek anonimowo?

Zawiadomić komisję może każdy, ale gdy sprawa trafi do sądu, osoba zobowiązywana ma wgląd w materiały sprawy. Nie można więc zakładać pełnej anonimowości.

Czy przymusowe leczenie jest skuteczne?

Nie zawsze. Według danych PARPA nieco ponad połowa zobowiązanych rozpoczyna leczenie, a co druga z nich kończy podstawowy program. Największe szanse pojawiają się wtedy, gdy pacjent z czasem sam zaczyna chcieć zmiany.

Podsumowanie

Przymusowe leczenie alkoholizmu to w praktyce długa procedura prowadzona przez gminną komisję i sąd, która ma sens głównie wtedy, gdy picie rujnuje życie rodziny, a osoba chora odmawia pomocy. Ten tekst ma charakter ogólnej informacji i nie jest poradą prawną, więc szczegóły sprawdź w komisji swojej gminy. Jeśli natomiast Ty lub ktoś bliski jest gotowy zacząć leczenie od razu, zadzwoń pod numer 695 774 525. Zespół Clinica Inventiva odpowie na pytania i podpowie, jak wygląda przyjęcie.