W skrócie
- Współuzależnienie to wzorzec zachowań, w którym całe życie bliskiej osoby zaczyna kręcić się wokół uzależnienia partnera, dziecka lub rodzica.
- Do typowych objawów należą: kontrolowanie picia bliskiego, ukrywanie problemu przed otoczeniem, usprawiedliwianie go oraz zaniedbywanie własnych potrzeb.
- Współuzależnienie nie ustępuje samo - wymaga własnej terapii, niezależnie od tego, czy osoba uzależniona podjęła leczenie.
- W Clinica Inventiva prowadzimy terapię dla osób współuzależnionych równolegle z leczeniem osoby uzależnionej.
Kiedy w rodzinie pojawia się uzależnienie, cierpi nie tylko osoba pijąca czy zażywająca substancje - cierpią również jej najbliżsi. Z czasem partnerzy, rodzice czy dzieci osób uzależnionych zaczynają funkcjonować w sposób, który psychologowie nazywają współuzależnieniem. To stan, w którym własne emocje, decyzje i codzienne życie podporządkowuje się nałogowi drugiej osoby - często bez świadomości, że dzieje się coś niepokojącego.
Czym jest współuzależnienie
Współuzależnienie to nie choroba w rozumieniu medycznym, lecz utrwalony wzorzec myślenia i zachowania, który rozwija się u osób żyjących blisko kogoś uzależnionego. Osoba współuzależniona stopniowo przejmuje odpowiedzialność za zachowanie bliskiego, próbuje kontrolować jego picie lub branie, a jednocześnie ukrywa problem przed otoczeniem - z obawy przed oceną, wstydu lub nadziei, że sytuacja „sama się poprawi”.
Objawy współuzależnienia, które warto rozpoznać
Do najczęstszych sygnałów współuzależnienia należą: nieustanne kontrolowanie i sprawdzanie osoby uzależnionej, usprawiedliwianie jej zachowania przed rodziną czy pracodawcą, przejmowanie jej obowiązków, poczucie, że to „ja muszę wszystko utrzymać w ryzach”, a także stopniowe rezygnowanie z własnych potrzeb, znajomości i przyjemności na rzecz „ratowania” bliskiego. Charakterystyczne jest też silne poczucie winy - jakby to od decyzji współuzależnionego zależało, czy druga osoba przestanie pić lub brać.
Jak rozwija się współuzależnienie - od troski do wyczerpania
Współuzależnienie zwykle nie pojawia się z dnia na dzień. Na początku bliska osoba po prostu chce pomóc - tłumaczy nieobecność w pracy, spłaca długi, dba, by dzieci niczego nie zauważyły. Z czasem troska przeradza się w kontrolę: sprawdzanie telefonu, liczenie butelek, planowanie całego dnia wokół nastroju osoby uzależnionej. Ostatnim etapem bywa wyczerpanie emocjonalne i fizyczne - poczucie, że niezależnie od tego, ile się robi, nic się nie zmienia, a jednocześnie brak siły, by cokolwiek zmienić w swoim postępowaniu.
Dlaczego terapia dla rodziny jest równie ważna, co leczenie osoby uzależnionej
Współuzależnienie nie ustępuje samoistnie, nawet jeśli osoba uzależniona zdecyduje się na leczenie. Bez własnej pracy terapeutycznej bliscy często powielają te same schematy w kolejnych relacjach albo - w skrajnych przypadkach - nieświadomie utrudniają proces zdrowienia osoby uzależnionej, np. wyręczając ją z konsekwencji jej wyborów. Dlatego w Clinica Inventiva prowadzimy terapię dla osób współuzależnionych równolegle z leczeniem uzależnień - tak, aby cała rodzina miała szansę na realną zmianę, a nie tylko czasową poprawę sytuacji.
Co możesz zrobić już dziś
Jeśli rozpoznajesz u siebie choć część opisanych objawów, warto zacząć od rozmowy ze specjalistą - bez konieczności czekania, aż bliska osoba sama zdecyduje się na leczenie. Pomocne bywa też ustalenie własnych granic (np. przestanie spłacać długi czy usprawiedliwiać nieobecności), zadbanie o kontakt z osobami spoza sytuacji uzależnienia oraz przypomnienie sobie, że dbanie o siebie nie jest egoizmem, lecz warunkiem, by móc realnie komuś pomóc. Jeżeli natomiast osoba uzależniona jest już gotowa na pierwszy krok, dobrym punktem wyjścia bywa bezpieczny detoks, po którym można kontynuować terapię dopasowaną do sytuacji całej rodziny.
Współuzależnienie a poczucie winy
Wiele osób współuzależnionych zadaje sobie pytanie: „co zrobiłem/zrobiłam nie tak, że bliski pije?”. Tymczasem uzależnienie jest chorobą, na której rozwój współuzależniony nie ma bezpośredniego wpływu - nie da się go „wyleczyć” samą siłą woli, kontrolą czy poświęceniem drugiej osoby. Zrozumienie tego mechanizmu bywa pierwszym krokiem do odzyskania równowagi i przestania obwiniać się za cudzy nałóg.
Współuzależnienie u rodzica i u dziecka osoby uzależnionej
Mechanizm współuzależnienia wygląda nieco inaczej w zależności od relacji. Partnerzy osób uzależnionych częściej przejmują obowiązki domowe i finansowe, próbując utrzymać pozory normalności na zewnątrz. Rodzice dorosłych dzieci zmagających się z nałogiem bywają rozdarci między chęcią pomocy a świadomością, że każde kolejne wsparcie finansowe może w istocie przedłużać nałóg. Z kolei dzieci wychowujące się w domu z osobą uzależnioną często już w dorosłym życiu odtwarzają wyuczone wzorce - nadmierną odpowiedzialność za innych, trudność w proszeniu o pomoc czy wybieranie relacji, w których znów muszą kogoś „ratować”. Rozpoznanie tego wzorca u siebie, niezależnie od tego, w jakiej relacji się pojawił, jest ważnym krokiem w pracy terapeutycznej.
Rola terapii grupowej dla osób współuzależnionych
Wiele osób współuzależnionych przez lata funkcjonuje w przekonaniu, że są jedyne w swojej sytuacji, a nikt inny „nie zrozumie”, jak wygląda życie u boku osoby uzależnionej. Praca w grupie - obok terapii indywidualnej - pozwala zobaczyć, że podobne mechanizmy kontrolowania, ukrywania i poświęcania siebie powtarzają się u wielu osób, niezależnie od tego, czy chodzi o uzależnienie partnera, rodzica czy dziecka. Wymiana doświadczeń z innymi, którzy przechodzą przez podobny proces, często daje ulgę i konkretne, sprawdzone sposoby radzenia sobie z codziennymi sytuacjami.
Gdzie szukać pomocy
W Clinica Inventiva pod Łodzią przyjmujemy pacjentów oraz ich rodziny 24 godziny na dobę. Jeśli potrzebujesz porozmawiać o sytuacji w swojej rodzinie, skontaktuj się z nami - pierwszy krok często bywa najtrudniejszy, ale nie musisz go stawiać sam ani od razu wiedzieć, jak nazwać to, co czujesz.